24 Oct 2020

Hargai Keunikan Orang Asli


Pada Jun 2020, Dr Bahari Belaton dilantik Dekan Pusat Pengajian Sains Komputer, Universiti Sains Malaysia (USM), Pulau Pinang. Perkara yang membanggakan adalah hakikat bahawa beliau merupakan anak kelahiran suku kaum Semai dari Kampung Orang Asli Tangkai Cermin, Perak.

Dari semasa ke semasa, kita berpeluang membaca berita mengenai kejayaan Orang Asal (Orang Asli) dalam pelbagai bidang. Misalnya, Zumika Azmi dan Sasha Azmi dari suku kaum Temiar mengharumkan nama negara sebagai pemain kriket. Mereka berasal dari Kampung Orang Asli Pos Gob, Gua Musang, Kelantan.

Orang Asli merupakan khazanah negara yang mungkin kurang diberi perhatian, pengiktirafan, dan pembelaan yang sewajarnya. Sering kali kita membaca pelbagai berita menyedihkan mengenai nasib malang yang menimpa kumpulan ini. Tentu sahaja minoriti yang merupakan “penghuni asal” negara ini perlu dibela dan diberi hak yang sewajarnya.

Mengikut perangkaan tahun 2016, terdapat sekitar 178,200 individu Orang Asli yang mewakili 0.6 peratus penduduk Malaysia. Terdapat 18 suku kaum Orang Asli yang diiktiraf dan tinggal di pelbagai lokasi di Semenjung Malaysia. Taburan penduduk Orang Asli paling ramai di Perak dan Pahang, manakala hampir tiada atau terlalu sedikit di Pulau Pinang dan Perlis.

Istilah yang lazim digunakan ialah “Orang Asli” dan kini istilah “Orang Asal” lebih banyak digunakan. Semasa kempen 1Malaysia masih hangat sekitar sedekad lalu, penduduk berkenaan digelar “Orang Kita”. Seperti diketahui umum, Orang Asli mengamalkan animisme; walaupun ramai juga memeluk agama Kristian dan Islam.

Akta Orang Asli 1954 membawa kepada penubuhan Jabatan Hal Ehwal Orang Asli (JHEOA) yang diberi nama baharu Jabatan Kemajuan Orang Asli (JAKOA) mulai 2011 dan terletak di bawah Kementerian Pembangunan Luar Bandar.

Pada tahun 1987, kediaman rasmi bekas ketua pengarah JHEOA diubah suai menjadi sebuah muzium. Muzium Orang Asli di Gombak, Selangor pula siap pada tahun 1998 dan turut menjadi pusat penyelidikan tentang sejarah dan budaya Orang Asli. Dilaporkan terdapat sekitar 1,300 jenis artifak mewakili 18 suku kaum Orang Asli dipamerkan di situ.

Ada tiga kategori Orang Asli yang diiktiraf di Malaysia. Pertama, kaum Senoi yang mewakili sekitar 55 peratus Orang Asli di Semenanjung Malaysia. Perkataan “Senoi” membawa makna “orang” dalam bahasa Semai dan Temiar. Suku kaum terbesar ialah orang Semai yang juga kelompok Orang Asli paling ramai di negara ini. Orang Semai tinggal di Perak, Pahang, dan Selangor.

Kumpulan orang Senoi kedua terbesar ialah suku kaum Temiar yang tinggal di Perak, Selangor, dan Kelantan. Dua lagi suku kaum di Pahang ialah Che Wong dan Jahut, manakala Mah Meri terdapat di Selangor. Suku kaum Semaq Beri pula ada di Pahang dan Terengganu.

Kedua, kaum Melayu-Proto (Melayu Asli) yang mewakili sekitar 43 peratus penduduk Orang Asli di Semenanjung Malaysia. Suku kaum di bawah kumpulan ini ialah Jakun (Pahang, Johor) yang juga kaum Orang Asli kedua terbesar. Terdapat juga suku kaum Orang Kuala, Orang Seletar (Johor), Semelai (Pahang, Negeri Sembilan), dan Temuan (Selangor, Pahang, Johor, Negeri Sembilan, Melaka). Manakala ada sedikit sahaja Orang Kanaq (Johor) dan Temoq (Pahang).

Ketiga, kaum Semang atau Negrito yang hanya mewakili sekitar 3 peratus Orang Asli di negara ini. Istilah “Negrito” bermakna “Negro Kecil” dalam bahasa Sepanyol dan kumpulan ini dikatakan berasal dari Afrika, serta tiba di sini sekitar 25,000 tahun dahulu.

Kaum Semang terdiri daripada suku kaum Bateq (Kelantan, Pahang, Terengganu), Jahai (Perak, Kelantan), Kensiu (Kedah), Kintak (Kedah, Perak), Lanoh (Perak), dan Mendriq (Kelantan). Di Perak, Kedah, dan Pahang ada orang Sakai yang dikatakan pernah menjadi “hamba berhutang” kepada orang Melayu pada zaman dahulu.

Dalam pada kita melaungkan slogan Malaysia Prihatin, amat wajar kita mengenali Orang Asli di negara ini. Kejayaan dan keunikan mereka perlu didokumentasi dan dikongsi secara meluas menerusi media sosial.

[Rencana ini adalah versi asal yang ditulis pada 10 Oktober 2020 dan tersiar dalam ruangan “Bicara Budaya” di Utusan Malaysia pada 17 Oktober 2020. © Uthaya Sankar SB. Baca juga —Kita Makin Renggang  “Mari Kita BercintaUniknya Sastera KitaElakkan FobiaMalaysia Prihatin Satukan Kepelbagaian Melayu Sudah Hilang Jati Diri?Generasi Muda Tidak Lupa OnamKrisis, Bencana Tonjol Sikap KitaSumbangan Penulis Tamil ke Arah PerpaduanChetti Melaka Khazanah Unik NegaraCerita Gadis Dari Estet”]

20 Oct 2020

Bicara Putaria di Google Meet


Kumpulan fiksyen Putaria terbit pada 14 Oktober 2020 berkat sokongan dan sumbangan rakan-rakan budiman. Kebanyakan penyumbang dan pembeli sudah mula membaca buku berkenaan dan pasti bersedia untuk terlibat dalam sebuah sesi perbincangan santai dan separa ilmiah.

 

Acara: Bicara Putaria

Tarikh: 31 Oktober 2020 (Sabtu)

Masa: 8.00 – 10.00 malam

Pelantar: Google Meet

 

Siapa yang boleh menyertai majlis ilmu ini?

Sesiapa sahaja yang sudah memiliki dan sudah/sedang membaca kumpulan fiksyen Putaria boleh terlibat dalam sesi ini.

 

Ada bayaran penyertaan?

Tidak dikenakan sebarang bayaran tetapi setiap peserta wajib menunjukkan buku Putaria semasa sesi menerusi Google Meet sebagai “tiket” penyertaan.

 

Apakah topik perbincangan?

Setiap peserta berdaftar diberi peluang mengemukakan satu soalan kepada penulis (Uthaya Sankar SB) dan maksimum dua soalan atau topik perbincangan berkaitan buku Putaria. Soalan dan topik perbincangan wajib dikirim lebih awal dan akan dibincangkan oleh para peserta semasa sesi.

 

Bahasa komunikasi?

Sesi berlangsung sepenuhnya dalam Bahasa Malaysia. Peserta tidak perlu menjadi pakar bahasa dan pakar lingusitk. Asalkan mampu berbual secara santai menggunakan Bahasa Malaysia.

 

Bolehkah topik sensitif disentuh?

Sesi Bicara Putaria adalah sebuah majlis ilmu yang dikendalikan secara tertutup dan melibatkan peserta yang terhad dan peserta yang bersetuju untuk terlibat dalam sebuah perbincangan separa ilmiah. Hal-hal yang diketengahkan dalam kumpulan fiksyen Putaria memang agak sensitif. Maka, sebarang topik yang ada kaitan dengan buku Putaria adalah dibenarkan untuk dibincangkan. Para peserta perlu bersikap matang dan berfikiran terbuka. Namun begitu, para peserta diminta menjaga sensitiviti kaum, agama, dan sebagainya.

 

Bagaimana untuk mendaftar?

Kirim kata kunci “Bicara Putaria” ke WhatsApp 011–11411952 (Uthaya) selewat-lewatnya pada 27 Oktober 2020 (6:00 petang). Maklumat lanjut dan borang pendaftaran akan dikirim kepada anda.

 

Tarikh tutup?

Pendaftaran ditutup pada 27 Oktober 2020 (6:00 petang)

18 Oct 2020

Cerita Gadis dari Estet


Saya meneliti kandungan majalah Dewan Siswa sejak keluaran pertama (Januari 1979) di Pusat Dokumentasi Melayu, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur, baru-baru ini.

Saya tertarik dengan hiasan kulit depan dan rencana di ruangan “Pancaroba Hidup” dalam keluaran Jun 1989. Seorang remaja berumur 17 tahun, Chitra Devarajoo, yang lengkap berpakaian penari bharatanatyam (tarian tradisional Tamil) menghiasi kulit depan.

Di mana beliau sekarang? Saya tertarik untuk mengetahui kisah lanjut, khususnya beliau mengakui dirinya “segelintir daripada anggota masyarakat (India) yang masih mempertahankan seni tradisional”.

Dengan “kuasa” Facebook [lihat di sini] dan bantuan rakan-rakan yang sudi berkongsi (share) paparan saya, Chitra yang kini tinggal di Nilai, Negeri Sembilan menghubungi saya dalam masa tidak sampai 20 jam.

Agak menarik kerana semasa kanak-kanak, beliau sahaja ahli keluarga yang meminati tarian tradisional. Kini, anak sulung (24 tahun) yang merupakan siswi Universiti Malaya menjadi penari kuchipudi (tarian tradisional Telugu) sementara anak kedua (23 tahun) yang belajar bidang doktor pergigian merupakan penari bharatanatyam.

Chitra sendiri turut menjadi jurulatih sukan kabadi peringkat kebangsaan. Kisah “anak dari estet” ini cukup menarik, lalu saya memutuskan untuk menulis mengenainya sebagai suatu dokumentasi dan motivasi kepada diri dan masyarakat.

Pada mulanya, dalam perbualan kami, Chitra mengatakan bahawa tidak ada apa-apa pencapaian hebat yang boleh dibanggakan. Saya tegaskan bahawa kemunculannya lengkap berpakaian penari bharatanatyam pada kulit depan majalah Dewan Siswa pada Jun 1989 itu sendiri merupakan suatu pencapaian.

Dalam majalah itu, dikongsi pengalaman dan cita-cita Chitra yang sedang belajar Tingkatan Lima di SM Sungai Pelek. Maka, dalam perbualan kami menerusi telefon, saya cuba mengorek cerita Chitra selepas SPM.

Katanya, beliau belajar kursus kesetiausahaan di sebuah kolej swasta di Petaling Jaya, Selangor. Akan tetapi, kemudian beliau beralih ke bidang perhotelan dan mengambil kursus pengurusan hotel di bawah Persatuan Hotel Malaysia (MAH).


Chitra bekerja sebagai pengurus acara di sebuah hotel di Sepang, Selangor. Pada tahun 2016, selepas bapanya meninggal dunia, Chitra memutuskan untuk meninggalkan pekerjaan di hotel (kerana jadual kerja tidak menentu), lalu bekerja sebagai setiausaha di sebuah syarikat luar negara yang beribu pejabat di Kuala Lumpur.

Bagaimanapun, susulan pandemik Covid-19, syarikat berkenaan menamatkan operasi dan Chitra tidak bekerja pada masa sekarang. Tambahan pula, beliau perlu menjaga ibu yang tinggal bersama-samanya.

Walaupun beliau tidak lagi membuat persembahan bharatanatyam, Chitra tetap cuba mencari masa untuk berlatih demi meneruskan minat yang mendalam terhadap tarian tradisional itu.

Saya turut bertanya tentang bapanya, Encik Devarajoo, yang dahulu menjadi pengurus ladang di Sungai Pelek, Sepang.

“Pada tahun 1996, selepas kawasan Ladang Teluk Merbau mula dimajukan, bapa dipindahkan kerja di Sabah. Bapa menjadi pengurus ladang di sana sehingga beliau meninggal dunia pada tahun 2016,” Chitra menceritakan.

Rupa-rupanya wanita yang merendah diri ini juga jurulatih bertauliah bagi kabadi peringkat kebangsaan. Pasukannya menyertai pelbagai pertandingan dan meraih banyak kejayaan; tambahan pula acara kabadi turut dipertandingkan di Sukan Asia sejak tahun 1990.

Walaupun pada mulanya Chitra mengatakan tidak ada apa-apa kisah menarik tentang dirinya, ternyata banyak cerita yang wajar didokumentasi. Sekurang-kurangnya untuk dijadikan motivasi dalam kehidupan seharian; khususnya bagi golongan wanita yang sudah berkeluarga dan sudah lama tidak sempat mengimbas impian dan cita-cita zaman remaja.

[Rencana ini adalah versi asal yang ditulis pada 2 Oktober 2020 dan tersiar dalam ruangan “Bicara Budaya” di Utusan Malaysia pada 10 Oktober 2020. © Uthaya Sankar SB. Baca juga —Kita Makin Renggang  “Mari Kita BercintaUniknya Sastera KitaElakkan FobiaMalaysia Prihatin Satukan Kepelbagaian Melayu Sudah Hilang Jati Diri?Generasi Muda Tidak Lupa OnamKrisis, Bencana Tonjol Sikap KitaSumbangan Penulis Tamil ke Arah PerpaduanChetti Melaka Khazanah Unik Negara”]

17 Oct 2020

Chetti Melaka Khazanah Unik Negara


Sekiranya kita berkunjung ke negeri Melaka, jangan lepaskan peluang mengunjungi Kampung Chetti di Gajah Berang. Kita akan berpeluang mengenali sebuah komuniti yang amat unik tetapi masih kurang diketahui umum.

Komuniti Chetti Melaka bermula dengan sejarah kedatangan pedagang dari Kanchipuram, Tamil Nadu, India yang datang ke Melaka sejak abad kedua. Golongan lelaki Tamil ini berkahwin dengan wanita Melayu tempatan.

Kita boleh mengunjungi muzium di Kampung Chetti untuk mendapatkan pelbagai maklumat yang menakjubkan tentang sejarah dan budaya komuniti Chetti Melaka.

Salah satu fakta penting yang perlu disedari adalah bahawa komuniti Chetti Melaka tidak sama dengan golongan Chettiar, iaitu pihak yang sering dikaitkan dengan ceti atau peminjam wang.

Komuniti Chetti Melaka bermula sebagai golongan pedagang yang mewah tetapi peredaran zaman serta penjajahan Portugis, Belanda, British, dan Jepun membuatkan kumpulan minoriti ini menjadi golongan petani miskin.

Saya mengunjungi Kampung Chetti sejak tahun 2006 dan berpeluang bergaul dengan kanak-kanak, remaja, belia, dewasa, dan warga emas yang masing-masing mempunyai pelbagai kisah menarik yang wajar didokumentasi.

Orang Chetti Melaka memiliki rupa paras kaum India tetapi mereka tidak tahu bahasa Tamil. Apabila kita mendalami sejarah dan asal-usul komuniti ini, maka kita akan faham bahawa bahasa ibunda mereka adalah bahasa Melayu yang unik dan dikenali sebagai Kreol Chetti (Chetti Creole).

Walau bagaimanapun, komuniti Chetti Melaka berpegang teguh kepada agama Hindu. Malah, terdapat beberapa kuil di Kampung Chetti, seperti Kuil Sri Muthu Mariamman (Datuk Chachar) dan Kuil Sri Kailasanathar (Sivan), yang menjadi pusat aktiviti bagi komuniti Chetti Melaka.

Malah, ramai yang mungkin tidak tahu bahawa kuil Hindu pertama di negara ini dibina oleh komuniti Chetti Melaka. Kuil Sri Poyatha Venayagar Moorthi dibina pada tahun 1781 iaitu semasa penjajahan Belanda dan masih menjadi tempat tumpuan penganut Hindu, khasnya komuniti Chetti dari Melaka dan Singapura.

Komuniti Chetti Melaka tidak tahu bahasa Tamil. Malah, mereka bersembahyang dan berdoa menggunakan bahasa Melayu. Namun begitu, identiti budaya sebagai penganut Hindu tetap dipertahankan. Misalnya, nama-mana dewa-dewi Hindu lazim diberi kepada anak-anak; seperti Moorthy, Subramaniam, Letchumi, Abhirami, dan Krishna.

Mereka juga mengekalkan nama keluarga (sir name) seperti Pillay, Naiker, Padayachi, Mudaliar, Konar, dan Kullen. Memandangkan komuniti ini sangat kecil, mereka sebenarnya ada pertalian darah melalui perkahwinan. Terdapat sekitar 350 orang daripada tidak sampai 50 keluarga Chetti Melaka. Belakangan ini, anak-anak muda Chetti Melaka berkahwin dengan orang dari luar komuniti.

Sambutan pesta menuai iaitu ponggol (ponggal) terus menjadi upacara penting dalam komuniti kecil ini. Tambahan pula, nenek-moyang mereka pernah menjadi pesawah padi semasa penjajahan Belanda.

Agak menarik kerana beberapa hari sebelum sambutan ponggol, komuniti Chetti Melaka membersihkan kubur nenek-moyang dan mengadakan upacara sembahyang khas di sana.

Komuniti ini banyak menerima pengaruh budaya Melayu dan Baba Nyonya. Hal ini jelas menerusi amalan seperti berpantun, nyanyian dondang sayang, dan tarian ronggeng yang masih menjadi identiti budaya komuniti Chetti Melaka. Sering kali pula dipertontonkan pada sambutan peringkat negeri.

Asimilasi juga jelas dalam masakan yang menggabungkan unsur-unsur India, Melayu, dan Cina. Pada masa sama, komuniti Chetti Melaka memiliki beberapa juadah istimewa seperti nasi kembuli, kuih kayam, dan lauk ikan pindang. Sekiranya berkunjung ke Kampung Chetti, jangan lepaskan peluang menikmati “air panakan” iaitu minuman daripada limau, gula melaka, dan rempah-ratus.

Sesungguhnya, komuniti Chetti Melaka adalah khazanah negara yang amat unik dan wajib dipelihara. Walaupun Kampung Chetti diwartakan sebagai perkampungan warisan pada Julai 2002, ia masih berdepan pelbagai cabaran yang dikhuatiri akan menghakis sejarah komuniti ini. Kunjungi [Blog Kampung Chetti] untuk pelbagai bahan berkaitan.

[Rencana ini adalah versi asal yang ditulis pada 27 September 2020 dan tersiar dalam ruangan “Bicara Budaya” di Utusan Malaysia pada 3 Oktober 2020. © Uthaya Sankar SB. Baca juga —Kita Makin Renggang  “Mari Kita BercintaUniknya Sastera KitaElakkan FobiaMalaysia Prihatin Satukan Kepelbagaian Melayu Sudah Hilang Jati Diri?Generasi Muda Tidak Lupa OnamKrisis, Bencana Tonjol Sikap KitaSumbangan Penulis Tamil ke Arah Perpaduan”]

10 Oct 2020

Sumbangan Penulis (Tamil) ke Arah Perpaduan


Sejak istilah “Bahasa Malaysia” diperkenalkan demi perpaduan kaum pada tahun 1970, pelbagai usaha dilakukan bagi menggalakkan penggunaan bahasa kebangsaan dalam kalangan masyarakat, khususnya Bukan Melayu.

Salah satu galakan yang dibuat adalah menyeru penulis karya bahasa Tamil supaya turut menghasilkan puisi, cerpen, esei, dan novel dalam bahasa kebangsaan. Beberapa pengarang kaum India turut melakukan kerja-kerja terjemahan karya Tamil kepada bahasa kebangsaan.

Dua penulis Tamil yang amat menonjol pada tahun 1970-an ialah G. Soosai dan Joseph Selvam. Cerpen-cerpen Tamil yang dihasilkan oleh penulis seperti V.S. Mutiah, Ram Gopal, P.P. Narayan, Sanggu Shanmugam, Mageswari Nadeson, R. Karthigesu, S.V. Shanmugam, dan T.M. Anna Mary diterjemahkan kepada Bahasa Malaysia oleh Soosai.

Pada pandangan Soosai, karya-karya Tamil tempatan wajar diterjemah kepada bahasa kebangsaan bagi menyerikan Sastera Kebangsaan. Sesungguhnya, usaha terjemahan karya pada tahun 1970-an adalah langkah awal ke arah menggalakkan penulis kaum India terlibat dalam Sastera Kebangsaan.

Penglibatan Joseph Selvam dalam bidang Sastera Kebangsaan mendapat liputan meluas pada tahun 1970-an dan 80-an. Beliau banyak menghasilkan sajak yang bertema perpaduan dan tersiar di akhbar Balai Muhibbah. Selain daripada sajak dan cerpen yang ditulis secara langsung dalam bahasa kebangsaan, beliau turut melakukan terjemahan karya Tamil.

Seorang lagi penulis kaum India yang menulis karya kedua-dua bahasa ialah M. Mahendran dari Bentong, Pahang. Sejak akhir tahun 1980-an, cerpen dan esei beliau dalam Bahasa Malaysia dan Tamil tersiar di pelbagai akhbar dan majalah. Mahendran adalah contoh penulis generasi baharu kaum India yang lahir menerusi Dasar Pelajaran Kebangsaan 1970 dan masih aktif menulis sehingga kini.

Seorang lagi penulis Tamil yang kemudian turut menghasilkan karya bahasa kebangsaan ialah M. Balachandran. Beliau amat aktif menghasilkan cerpen dan skrip drama radio dalam bahasa Tamil sejak tahun 1980-an. Kemudian, Balachandran mula menulis dalam bahasa kebangsaan juga. Novel Alpa (2006) mengisahkan pengalaman seorang guru dari Kuala Lumpur yang terpaksa mengajar di sebuah sekolah Tamil di Selama, Kedah.

Salma Dhineswary antara penulis Tamil yang kini turut menyumbang kepada perkembangan Sastera Kebangsaan menerusi sajak-sajak bermutu. Kehadiran para penulis yang menghasilkan karya dalam kedua-dua bahasa mampu menjalin hubungan antara penulis dan khalayak pembaca kedua-dua bahasa berkenaan.

Sekiranya diperhatikan, usaha menggalakkan penulis Tamil supaya turut menghasilkan karya Bahasa Malaysia bukan sesuatu yang baharu. Pada tahun 1972, presiden Persatuan Penulis-penulis Tamil Malaysia, Murugu Subramaniam menegaskan bahawa para penulis Tamil komited untuk turut menghasilkan karya bahasa kebangsaan [maklumat lanjut]. Jumlah ahli persatuan itu pada tahun 2013 adalah 1,500 orang dan dinyatakan bahawa terdapat sekurang-kurangnya 1,000 penulis Tamil sepenuh masa di Malaysia.

Apabila karya Tamil diterjemahkan kepada bahasa kebangsaan, atau penulis Tamil turut menulis karya bahasa kebangsaan, hal-hal kebudayaan dan pemikiran komuniti India dapat disajikan kepada khalayak pembaca pelbagai kaum. Usaha ini menyumbang kepada persefahaman antara kaum.

Malangnya, pada masa kini, selain daripada Mahendran dan Dhineswary, tidak kelihatan mana-mana penulis Tamil yang turut aktif menghasilkan karya bahasa kebangsaan. Kerja-kerja terjemahan karya Tamil kepada Bahasa Malaysia juga kurang menonjol sejak tahun 2000.

Kelompangan ini terisi menerusi generasi baharu penulis kaum India yang menghasilkan karya Sastera Kebangsaan mulai tahun 1990-an. Mereka adalah golongan penulis yang menguasai bahasa kebangsaan serta mampu mengetengahkan unsur-unsur budaya dan jati diri kaum India menerusi karya bermutu yang boleh dinikmati dan dihayati khalayak pelbagai kaum.

Antologi seperti Vanakam (2002), Busana Bahasa (2019), Landasan Hidup (2020), dan Peluru Aksara (2020) mendokumentasi karya penulis kaum India yang terus aktif dan komited dalam memperkaya khazanah Sastera Kebangsaan, selain menyumbang kepada persefahaman dan perpaduan kaum.

[Rencana ini adalah versi asal yang ditulis pada 13 September 2020 dan tersiar dalam ruangan “Bicara Budaya” di Utusan Malaysia pada 21 September 2020. © Uthaya Sankar SB. Baca juga —Kita Makin Renggang  “Mari Kita BercintaUniknya Sastera KitaElakkan FobiaMalaysia Prihatin Satukan Kepelbagaian Melayu Sudah Hilang Jati Diri?Generasi Muda Tidak Lupa OnamKrisis, Bencana Tonjol Sikap Kita”]