Di Malaysia,
terdapat pelbagai kisah individu Bukan Islam yang memeluk agama islam atas
pelbagai sebab: Cinta, perkahwinan, tekanan keluarga, pengaruh rakan, pencarian
spiritual, atau keinginan untuk “menyesuaikan diri” dalam masyarakat majoriti melayu-muslim.
Namun, tidak
semua perjalanan itu berakhir dengan ketenangan jiwa. Ada individu yang
kemudian mendapati diri mereka terperangkap dalam keadaan yang amat rumit
apabila mahu meninggalkan islam. Catatan ini berdasarkan kisah-kisah yang
diceritakan oleh beberapa individu dan ditambah dengan hasil kajian berkaitan
topik sama.
Dalam konteks
Malaysia, keputusan memeluk agama islam bukan sekadar perubahan pegangan
rohani, malah turut melibatkan identiti undang-undang, hubungan keluarga, hak
penjagaan anak, status perkahwinan, dan kedudukan sosial.
Maka, apabila
seseorang masuk islam (mualaf) dan mahu keluar daripada Islam (murtad), mereka
bukan sahaja berdepan dengan tekanan emosi, malah sering menghadapi halangan
birokrasi, stigma masyarakat, dan pertikaian mahkamah.
Sebagai
contoh, bacalah catatan bertajuk “Dilema Mualaf: Terlajak Perahu Boleh Diundur”
dan “Biar Kisah Saya Jadi Pengajaran – Vijay”
di blog ini.
Kes paling
terkenal di Malaysia yang sering dijadikan rujukan dan topik perbincangan ialah
kes Lina Joy. Beliau dilahirkan sebagai Azlina Jailani dalam keluarga melayu-muslim
tetapi kemudian memeluk agama Kristian. Ini bukan kes individu Bukan Islam
masuk islam dan kemudian mahu keluar islam. Namun, kes ini penting kerana
membuka mata orang ramai tentang pelbagai perkara teknikal berhubung proses murtad
secara sah.
Lina Joy mahu
menukar status agamanya dalam kad pengenalan supaya dapat berkahwin secara sah
mengikut agama Kristian denagn lelaki pilihan. Namun, Jabatan Pendaftaran
Negara (JPN) menuntut sijil pengesahan keluar Islam (murtad) daripada Mahkamah
Syariah.
Kes itu
akhirnya sampai ke Mahkamah Persekutuan dan menjadi antara kes kebebasan
beragama paling kontroversi dalam sejarah Malaysia. Kajian akademik oleh Joshua Neoh
menjelaskan bahawa mahkamah memutuskan Lina Joy tidak boleh meninggalkan islam
tanpa pengesahan Mahkamah Syariah.
Kajian akademik oleh R. Sivaperegasam turut menunjukkan bahawa kes Lina
Joy membuka perdebatan besar tentang hubungan antara Perkara 11 Perlembagaan
Persekutuan berkaitan kebebasan beragama dengan bidang kuasa Mahkamah Syariah
selepas pindaan Artikel 121(1A).
Apa yang
berlaku kepada Lina Joy sebenarnya memberi pengajaran penting kepada masyarakat
Bukan Islam. Ramai orang menyangka memeluk islam, masuk islam, atau menjadi
mualaf hanyalah urusan peribadi antara manusia dengan Tuhan. Namu, hakikatnya
di Malaysia, sebaik sahaja seseorang memeluk islam secara rasmi, identiti itu
direkodkan dalam sistem negara.
Maka, keputusan
untuk keluar daripada islam (murtad) bukan proses mudah seperti menukar keahlian
dalam kelab sukan atau parti politik. Di kebanyakan negeri di Malaysia,
seseorang perlu memohon di Mahkamah Syariah, menghadiri sesi kaunseling,
melalui proses pemulihan akidah, dan kemudian menunggu pula keputusan yang
kadangkala memakan masa bertahun-tahun.
Kajian akademik
yang diterbitkan dalam Journal of Shariah Law Research
menjelaskan bahawa undang-undang berkaitan keluar islam memang berbeza antara
negeri-negeri di Malaysia dan sering menimbulkan kekeliruan prosedur serta
pertindihan bidang kuasa. Malangnya, ramai mualaf yang tidak ambil tahu perkara
ini sebelum masuk islam, sebaliknya terkebil-kebil selepas mengambil keputusan
mahu kembali kepada agama asal.
Di Sabah,
situasi seperti ini pernah mendapat perhatian secara meluas apabila Mahkamah
Syariah menerima ratusan permohonan untuk murtad atau keluar islam. Kajian akademik oleh Pg Ismail Pg Musa dan Siti Zubaidah
Ismail mendedahkan bahawa
pada tahun 2010 sahaja, terdapat 238 permohonan untuk keluar islam di Sabah dan
67 daripadanya diluluskan.
Kebanyakan
kes di atas melibatkan individu yang memeluk islam kerana perkahwinan tetapi
kemudian mengalami perceraian, konflik keluarga, atau mendapati mereka
sebenarnya tidak pernah memahami agama islam yang dipeluk.
Ada juga individu
daripada komuniti pribumi Sabah yang mengaku memeluk islam dalam suasana sosial
tertentu tetapi sebenarnya masih mengamalkan budaya serta kepercayaan asal.
Kajian akademik itu membuktikan bahawa isu mualaf bukan sekadar soal akidah, malah
berkait rapat dengan identiti etnik, ekonomi, pendidikan, dan kedudukan sosial.
[Senarai buku Uthaya Sankar SB]
Ada individu yang
berkongsi cerita dengan saya mengaku memeluk islam semata-mata kerana mahu
berkahwin dengan pasangan muslim. Ketika cinta sedang memuncak, segala-galanya
kelihatan indah. Namun, selepas beberapa tahun, muncul tekanan yang tidak
dijangka. Mulalah ada pasangan yang memaksa perubahan gaya hidup secara
mendadak.
Ada pula kes keluarga
mentua memaksa si mualaf memutuskan hubungan dengan keluarga asal (Bukan Islam).
Ada individu mendedahkan cerita kepada saya bahawa mereka kehilangan sokongan
komuniti asal (Bukan Islam) tetapi pada masa sama tidak diterima sepenuhnya
oleh masyarakat muslim. Individu itu akhirnya hidup dalam keadaan “tergantung” iaitu
tidak lagi dekat dengan keluarga asal (Bukan Islam) dan juga tidak benar-benar
merasa diterima komuniti baharu (islam).
Keadaan
menjadi lebih rumit apabila berlaku perceraian. Seorang mualaf mungkin mahu
kembali kepada agama asal selepas rumah tangga musnah tetapi tiba-tiba menyedari
dirinya kini tertakluk kepada undang-undang syariah.
Dalam
beberapa kes, hak penjagaan anak turut menjadi isu sensitif. Walaupun tidak
semua kes mendapat liputan besar di media arus perdana, pelbagai laporan berita
dan perbincangan akademik menjadi bukti nyata bahawa konflik agama selepas
perceraian sering meninggalkan kesan psikologi mendalam kepada individu
terbabit.
Selain
cabaran undang-undang, individu yang mahu keluar islam juga sering menghadapi
tekanan sosial yang sangat berat. Pengalaman sedih ini juga dikongsi beberapa
individu. Ada yang dipulaukan keluarga, kehilangan pekerjaan, menerima ugutan,
atau diserang di media sosial. Semuanya kerana mereka mahu kembali kepada agama
asal.
Dalam
masyarakat Malaysia yang amat sensitif terhadap isu agama, seseorang yang mahu
meninggalkan islam dan kembali kepada agama asal mudah dilabel sebagai
pengkhianat atau musuh agama. Sebab itu ramai mualaf akhirnya memilih untuk
hidup secara diam-diam dan penuh munafik. Secara rasmi—on paper—mereka masih
muslim, tetapi secara peribadi, mereka tidak lagi mengamalkan sebarang ajaran islam.
Mereka mengaku hidup dengan ketakutan bahawa identiti sebenar (munafik) akan
diketahui masyarakat.
Perbincangan
awam di media sosial juga menunjukkan betapa panasnya isu mualaf yang mahu
kembali kepada agama asal. Dalam beberapa forum Internet dan perbincangan komuniti maya,
ramai pengguna menggambarkan proses keluar islam di Malaysia sebagai sangat
sukar dan penuh tekanan psikologi. Walaupun komen di media sosial tidak boleh
dianggap sumber akademik mutlak, ia tetap memberi gambaran tentang sentimen
masyarakat dan ketakutan yang dirasai oleh mangsa terbabit.
Pada tahun
2025, tular kisah seorang wanita mualaf yang
menyatakan hasrat mahu meninggalkan islam selepas mendakwa mengalami penderaan
dan tidak menerima bantuan sewajarnya. Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal
Ehwal Agama) mengarahkan MAIWP mengesan wanita itu
untuk menawarkan bantuan lanjut.
Kes di atas
menunjukkan bahawa sebahagian individu mualaf bukan sahaja bergelut dengan
persoalan agama, malah ditambah pula dengan masalah rumah tangga, kemiskinan,
pengabaian, dan kesunyian sosial.
Semua ini sepatutnya
memberi pengajaran besar kepada masyarakat Bukan Islam, khususnya mereka yang
mempertimbangkan untuk memeluk islam kerana faktor luaran seperti cinta atau
tekanan keadaan.
Agama bukan
pakaian yang boleh ditukar mengikut musim. Memeluk islam di Malaysia membawa
implikasi undang-undang dan sosial yang sangat mendalam. Seseorang perlu
benar-benar memahami ajaran islam, undang-undang syariah, kedudukan
perkahwinan, hak anak, prosedur pentadbiran agama, dan kesan jangka panjang
sebelum membuat keputusan.
Individu mualaf
yang berkongsi pengalaman meminta saya menyampaikan pesanan kepada umat Bukan
Islam: “Jangan memeluk agama islam semata-mata kerana mahu berkahwin atau
menggembirakan pasangan. Cinta boleh berubah, manusia boleh meninggalkan kita,
tetapi kesan perubahan agama mungkin kekal sepanjang hayat.”
Ternyata
kisah-kisah yang dikongsi beberapa individu mualaf yang saya temui sama sahaja
dengan dapatan daripada hasil kajian akademik. Maka, tidak timbul fitnah
kononnya mualaf yang saya temui sengaja mereka-reka cerita untuk memberi imej
negatif tentang islam, mualaf, dan murtad.
Pada masa
sama, perlu ditekankan bahawa individu yang mahu meninggalkan islam tidak
sesekali berniat menghina agama itu. Ada antara mereka yang terperangkap dalam
perkahwinan toksik dengan pasangan islam. Ada yang memeluk islam tanpa
kefahaman mendalam. Ada pula yang mengalami konflik identiti dan tekanan
mental. Demikian antara hasil perbualan bersama beberapa individu mualaf yang
sedang bergelut untuk kembali kepada agama asal.
Dalam
masyarakat majmuk seperti Malaysia, isu agama memang perlu ditangani dengan
ilmu, empati, dan kejujuran. Bagi umat Bukan Islam, keputusan masuk islam
mestilah dibuat secara sedar, matang, dan berdasarkan keyakinan tulen—bukan kerana
desakan emosi atau nafsu sementara.
Jika tidak, anda
mungkin terlewat menyedari hakikat jalan masuk kelihatan amat mudah dan
menggoda tetapi jalan keluar amat sukar, malah mustahil.
Bacaan seterusnya: Masuk Senang, Keluar Susah—Realiti Mualaf di Malaysia
[Tulisan ini
bertujuan mendidik umat Bukan Islam. © Uthaya
Sankar SB. Harap maklum bahawa anda meneliti sebarang paparan di
mana-mana blog dan media sosial kendalian Uthaya Sankar SB atas pilihan sendiri.]