Ramai orang Bukan
Islam di Malaysia memahami bahawa memeluk agama islam merupakan hak individu.
Namun, tidak ramai yang benar-benar memahami implikasi undang-undang apabila
seseorang yang telah memeluk islam kemudian mahu meninggalkan agama itu.
Hal ini
menjadi jelas apabila saya berpeluang mendengar pengalaman dna luahan rasa
beberapa individu Bukan Islam yang masuk islam (mualaf) dan kemudian mengalami
kesukaran untuk keluar islam (murtad). Maka, siri tulisan ini bertujuan
mendidik umat Bukan Islam—khasnya umat Hindu—tentang hal-hal yang perlu
diketahui sebelum membuat sebarang keputusan.
Dalam kehidupan
masyarakat majmuk seperti di Malaysia, keputusan memeluk islam kadangkala
dibuat atas pelbagai faktor, termasuk perkahwinan, pengaruh keluarga, tekanan
sosial, keyakinan peribadi, atau harapan untuk menyelesaikan masalah tertentu.
Akan tetapi,
sebelum membuat keputusan yang bakal mengubah seluruh kehidupan itu, umat Bukan
Islam perlu memahami satu hakikat yang jarang dibincangkan secara terbuka: Masuk
islam (mualaf) jauh lebih mudah berbanding keluar islam (murtad).
Kajian
akademik oleh Zanariah Dimon bertajuk “Pemulihan Akidah bagi Kes-kes
Permohonan Keluar Agama Islam di Mahkamah Syariah” yang diterbitkan dalam Al-Irsyad:
Journal of Islamic and Contemporary Issues (Jun 2017) mampu memberikan
gambaran yang jelas tentang realiti ini.
Untuk rekod,
Zanariah Dimon menamatkan pengajian sarjana muda dalam bidang Syariah dengan
pengkhususan Undang-undang Islam, serta sarjana bidang Syariah di Universiti
Malaya. Beliau juga pensyarah di Jabatan Undang-undang, Fakulti Syariah dan
Undang-undang di Kolej Universiti Islam Antarabangsa Selangos (KUIS) atau kini
Universiti Islam Selangor (UIS).
Kajian Zanariah
Dimon yang diperkatakan di sini meneliti prosedur selepas seseorang memohon
keluar daripada agama islam serta proses pemulihan akidah atau istitabah
yang wajib dilalui sebelum Mahkamah Syariah membuat keputusan. Hasil perbualan
dengan sejumlah individu mualaf, mereka mengaku tidak tahu—atau tidak ambil
tahu—sehinggalah saat mereka mahu murtad dan kembali kepada agama asal.
Keadaan
mereka berbeza dengan pengalaman saya secara peribadi yang sudah mengenali
islam sepenuhnya—inside out—selama 50 tahun sebelum mengambil keputusan
untuk “selamat tinggal”kan islam pada
April 2022.
Sebagaimana
dinyatakan dalam kajian oleh Zanariah Dimon, Mahkamah Syariah mempunyai bidang
kuasa eksklusif dalam menentukan persoalan akidah dan status agama seseorang.
Hal ini
bermakna, seseorang yang sudah didaftarkan sebagai “muslim” atau “islam” tidak
boleh sekadar mengisytiharkan dirinya “Bukan Islam” atau pergi ke Jabatan
Pendaftaran Negara (JPN) untuk menukar status agama pada kad pengenalan.
Sebaliknya, individu berkenaan perlu terlebih dahulu mendapatkan keputusan
Mahkamah Syariah.
Bagi ramai
orang Bukan Islam (sama ada masih kekal dengan agama asal atau sudah masuk
islam), hakikat ini mungkin mengejutkan. Mereka mungkin menganggap bahawa jika
seseorang mempunyai kebebasan untuk memeluk agama tertentu, maka individu itu
juga mempunyai kebebasan yang sama untuk meninggalkannya.
Namun, dari
sudut undang-undang syariah yang diamalkan di Malaysia, perkara itu tidak
semudah yang disangka. Pada saat seorang individu masuk islam (mualaf), dia perlu
sedar bahawa dia kini terikat sepenuhnya pada undang-undang syariah; tidak ada
pengecualian.
Kajian
Zanariah Dimon menunjukkan hakikat bagaimana apabila seseorang memfailkan
permohonan untuk keluar islam, Mahkamah Syariah lazimnya tidak akan terus
membenarkan permohonan tersebut. Sebaliknya, mahkamah akan mengarahkan pemohon
menjalani proses istitabah iaitu proses pemulihan akidah dan usaha
membawa individu itu kembali kepada Islam.
Zanariah
Dimon menyebut: “Mahkamah Syariah tidaklah terus membenarkan permohonan
tersebut [permohonan keluar islam], sebaliknya mahkamah akan mengeluarkan
perintah supaya pemohon menjalani rundingcara akidah secara sukarela atau
menahan pemohon di Pusat Pemulihan Akidah untuk tempoh tertentu bagi tujuan
taubat.”
Di sinilah
ramai umat Bukan Islam (dan mualaf) gagal memahami keadaan sebenar. Permohonan
keluar islam bukan sekadar satu proses pentadbiran. Ia sebenarnya merupakan
permulaan kepada satu proses yang panjang, rumit, dan sering memakan masa
bertahun-tahun. Seolah-olah tidak ada jalan keluar!
Di Negeri
Sembilan, misalnya, Seksyen 119 Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri
Sembilan) 2003 memperuntukkan bahawa apabila permohonan diterima, hakim
hendaklah menangguhkan pendengaran selama 90 hari dan menyerahkan pemohon
kepada pihak Mufti untuk tujuan kaunseling.
Jika pemohon
masih mahu meninggalkan islam (murtad) selepas tempoh itu, mahkamah boleh
menangguhkan lagi keputusan sehingga setahun. Hanya selepas melalui keseluruhan
proses tersebut, barulah mahkamah mempertimbangkan sama ada hendak
mengisytiharkan individu itu bukan lagi beragama islam atau menolak permohonan
untuk keluar islam. Fakta ini selalu saya kongsi dengan sesiapa yang bertanya.
Zanariah
Dimon menegaskan bahawa peruntukan Seksyen 119 Enakmen Pentadbiran Agama Islam
(Negeri Sembilan) 2003 “bukanlah satu laluan bagi orang-orang yang ingin
murtad” tetapi merupakan mekanisme untuk menghalang seseorang daripada keluar islam
dengan mudah.
Dengan kata
lain, tujuan utama prosedur itu bukan untuk memudahkan seseorang meninggalkan islam
tetapi untuk memujuk dan menggalakkan mereka kekal dalam islam. Hakikat ini
jarang disedari umat Bukan Islam sebelum membuat keputusan masuk ialam. Dan
apabila mereka sedar, semuanya sudah terlewat.
Di beberapa
negeri lain, proses keluar islam (murtad) lebih berat. Di Melaka, Sabah, dan
Kelantan, terdapat peruntukan khas yang membolehkan individu yang didakwa
melakukan percubaan keluar islam ditahan di pusat pemulihan akidah. Tempoh
tahanan itu berbeza mengikut negeri. Di Melaka, tempohnya sehingga enam bulan.
Di Sabah dan Kelantan pula, tempoh tahanan boleh mencecah tiga tahun.
Sebagai
contoh, Seksyen 66(1) Enakmen Kesalahan Syariah (Negeri Melaka) 1991
memperuntukkan bahawa individu beragama islam—termasuk mualaf—yang mengaku mahu
keluar islam boleh diperintahkan supaya ditahan di Pusat Bimbingan Islam selama
tempoh tidak melebihi enam bulan bagi tujuan pendidikan dan taubat.
Jika dia
bertaubat, mahkamah boleh mengesahkan taubatnya dan membebaskannya supaya
meneruskan hidup sebagai orang islam. Jika tidak, proses akan diteruskan
berdasarkan laporan pegawai yang bertanggungjawab.
Apa yang
berlaku di pusat pemulihan akidah pula jarang diketahui oleh masyarakat umum. Individu
mualaf yang menemui saya untuk berkongsi pengalaman terdiri daripada dua kategori.
Satu, langsung tidak menyedari kewujudan pusat pemulihan akidah. Dua,
mengesahkan apa yang dilaporkan oleh Zanariah Dimon dalam kajian akademiknya.
Kajian itu
menjelaskan bahawa Pusat Pemulihan Akidah Baitul Iman di Ulu Yam, Selangor,
merupakan satu-satunya pusat khusus yang digunakan bagi tujuan tersebut.
Individu yang dihantar ke sana perlu mengikuti modul pemulihan yang merangkumi
empat fasa iaitu rawatan, pemulihan, pengukuhan, dan sokongan.
Sepanjang
berada di pusat itu, peserta perlu mengikuti pelbagai program agama, kaunseling
dan bimbingan akidah. Prestasi mereka dipantau dan direkodkan. Setiap
perkembangan dimasukkan dalam laporan yang kemudian dihantar kepada mahkamah.
Berdasarkan laporan itulah nanti mahkamah membuat keputusan lanjut mengenai
status agama individu berkenaan. Rata-rata mualaf yang menemui saya akan
terkejut dan hampir tidak peraya apabila proses ini saya ceritakan kepada
mereka.
Kajian Zanariah
Dimon turut menjelaskan bagaimana individu yang dibenarkan pulang selepas
tempoh pemulihan biasanya ialah mereka yang telah menarik balik hasrat untuk
keluar islam. Maknanya, individu itu membuat keputusan untuk kekal beragama
islam; sama ada secara rela atau kerana terpaksa. Sebaliknya, individu yang
masih mahu meneruskan hasrat keluar islam perlu kembali ke mahkamah untuk
proses selanjutnya—biasanya mengulangi proses istitabah.
Satu lagi
perkara penting yang wajar difahami ialah Mahkamah Syariah secara umumnya tidak
menggunakan frasa “mengisytiharkan seseorang itu murtad”. Sebaliknya, mahkamah
membuat keputusan mengenai status agama seseorang berdasarkan fakta dan
pembuktian yang dikemukakan.
Dalam banyak
kes yang berjaya, keputusan mahkamah bukan kerana individu itu diberi “hak
untuk murtad” tetapi kerana mahkamah berpuas hati bahawa terdapat kekeliruan
mengenai status agama atau individu terbabit sebenarnya tidak pernah
mengamalkan islam sejak awal.
Zanariah
Dimon turut memetik maklumat daripada Jabatan Mufti Selangor yang mengesahkan
bahawa sehingga waktu kajian dilakukan (2017), belum ada kes seseorang yang
sememangnya lahir sebagai muslim dibenarkan keluar daripada islam melalui
Mahkamah Syariah. Sebaliknya, kebanyakan kes yang berjaya melibatkan golongan
mualaf yang memohon untuk kembali kepada agama asal.
Semua fakta yang
dipaparkan di sini membawa kepada satu kesimpulan yang amat penting. Itulah
juga tujuan siri tulisan ini. Orang Bukan Islam yang bercadang memeluk islam
perlu memahami bahawa keputusan tersebut bukan sekadar urusan kepercayaan
peribadi. Ia juga mempunyai implikasi undang-undang yang besar dan berpanjangan—malah
sehingga selepas meninggal dunia!
Sekiranya
suatu hari nanti mereka berubah fikiran, proses untuk keluar islam atau murtad bukanlah
proses yang mudah, cepat, atau automatik. Mereka perlu bersedia secara fikizal
dan mental untuk melalui kaunseling wajib, pemantauan akidah, perintah
mahkamah, tempoh menunggu yang panjang, dan dalam sesetengah negeri, tahanan di
pusat pemulihan akidah.
Oleh itu,
sesiapa yang sedang mempertimbangkan untuk memeluk islam perlu berfikir secara
mendalam, jujur, dan matang. Keputusan itu tidak wajar dibuat kerana desakan
pasangan, tekanan keluarga, urusan perkahwinan, atau harapan jangka pendek—seperti
dialami kebanyakan mualaf yang berkongsi cerita dengan saya.
Ingat: Apabila
anda melafazkan syahadah (tidak kiralah anda memahami atau tidak) dan
didaftarkan sebagai muslim, maka anda secara automatik sudah memasuki satu
sistem perundangan yang mempunyai peraturan tersendiri mengenai identiti dan
status agama.
Memahami
realiti ini sejak awal jauh lebih baik daripada menyesal kemudian hari apabila anda
terpaksa berdepan proses yang panjang, rumit, dan dalam banyak keadaan, hampir
mustahil untuk ditempuh.
Bacalah juga catatan
berkaitan bertajuk “Dilema Mualaf: Terlajak Perahu Boleh Diundur”
dan “Biar Kisah Saya Jadi Pengajaran – Vijay”.
Bacaan seterusnya: Apabila Mualaf Meninggal Dunia, Siapa Mewarisi Harta?
[Tulisan ini
bertujuan mendidik umat Bukan Islam. © Uthaya
Sankar SB. Harap maklum bahawa anda meneliti sebarang paparan di
mana-mana blog dan media sosial kendalian Uthaya Sankar SB atas pilihan sendiri.]