Ramai orang Bukan
Islam yang mempertimbangkan untuk memeluk agama islam (“masuk islam”) menumpukan
perhatian kepada soal akidah, ibadah, dan kehidupan baharu sebagai seorang muslim.
Namun, ada satu perkara yang jarang dibincangkan secara terbuka iaitu persoalan
pembahagian harta pusaka selepas kematian. Akibatnya, ramai mualaf hanya
menyedari hakikat yang pahit apabila sudah terlambat.
Topik ini
juga menjadi kandungan luahan perasaan beberapa individu yang menghubungi saya
untuk berkongsi cerita. Mereka mengaku meninggalkan agama asal untuk masuk
islam, dan kemudian terkejut apabila terpaksa berdepan dengan pelbagai realiti
yang tidak pernah mereka sangka dan jangka sebelum menjadi mualaf.
Situasi
mereka amat berbeza dengan pengalaman saya secara peribadi yang sudah mengenali
islam sepenuhnya—inside out—selama 50 tahun sebelum mengambil keputusan
untuk “selamat tinggal”kan islam pada
April 2022.
Sebuah tulisan
bertajuk “Realiti mualaf, ibu bapa tak layak warisi harta?”
(Sinar Harian, 2 Mac 2026) mengemukakan soalan yang amat penting. Saya
berkongsi juga tulisan itu kepada individu mualaf yang masih jahil tentang isu
berkaitan.
Dalam artikel
itu, seorang mualaf yang masih menanggung ibu bapa yang Bukan Islam bertanya
sama ada ibu bapanya boleh mewarisi hartanya jika dia meninggal dunia.
Jawapan yang
diberikan Dr.
Anne Ismail selaku pengasas dan pengarah urusan Pennawaris
Sdn Bhd amat jelas: Menurut hukum faraid dan hadis sahih, orang Bukan Islam
tidak boleh mewarisi harta orang islam, dan orang islam juga tidak boleh
mewarisi harta orang Bukan Islam.
Hakikat ini
bukan perkara baharu bagi saya yang pernah mengkaji islam secara mendalam. Hukum
itu bersandarkan hadis sahih yang diriwayatkan oleh al-Bukhari dan Muslim
daripada Usamah bin Zaid yang bermaksud: “Orang islam tidak mewarisi harta
orang kafir, dan orang kafir juga tidak mewarisi harta orang islam.” Prinsip
ini turut disahkan dan dihuraikan dalam Sistem
e-Faraid Majlis Agama Islam Selangor (MAIS) dengan
menegaskan bahawa perbezaan agama merupakan salah satu halangan utama
pewarisan.
Hukum faraid yang ditetapkan dalam quran,
khususnya Surah An-Nisa, juga menekankan hal ini. Malangnya, ramai mualaf tidak menyedari
implikasi besar hukum ini. Hakikat ini saya sedari hasil perbualan dengan
sejumlah mualaf yang menghubungi saya.
Bayangkan
seorang anak tunggal dalam keluarga kaum Cina atau India masuk islam. Dia terus
menjalankan tanggungjawab menjaga ibu bapa yang sudah tua, membayar sewa rumah
mereka, menanggung kos perubatan, malah membeli rumah untuk mereka menggunakan
hasil titik peluh sendiri.
Namun, jika
dia meninggal dunia tanpa perancangan harta yang betul, ibu bapanya yang Bukan
Islam tidak berhak menerima walau satu sen daripada harta pusaka tersebut
menurut hukum faraid. Malah, dalam keadaan tertentu, harta itu boleh diserahkan
sepenuhnya kepada Baitulmal jika tiada waris islam yang layak.
Perkara ini
bukan sekadar teori. Bukan juga fakta yang saya reka sendiri! Lembaga Zakat
Selangor menerusi kertas kerja “Pewarisan Harta Bagi Saudara Baru” oleh Mohd.
Farid Mohd. Zainal menghimpunkan beberapa kes sebenar yang pernah berlaku di
Malaysia. Bahan ini boleh dirujuk di laman sesawang Pertubuhan
Kebajikan Islam Malaysia (Perkim).
Dalam kes
Emily binti Abdullah @ Yeo Leng Neo yang meninggal dunia pada tahun 1996,
sebahagian harta pusakanya diterima oleh suami muslim manakala baki diserahkan
kepada Baitulmal kerana tiada waris islam lain yang layak.
Dalam kes Ooi
Po Tsuan @ Zarina binti Abdullah pula, harta pusaka dibahagikan kepada suami,
anak perempuan dan Baitulmal. Sekali lagi, waris Bukan Islam tidak menerima
bahagian pusaka tersebut.
Lebih
menyedihkan ialah kes Ramoo a/l Kuppusamy @ Abd. Rahman bin Abdullah. Beliau
seorang mualaf yang kemudian berkahwin dengan wanita Hindu dan mempunyai tujuh
orang anak. Apabila beliau meninggal dunia, timbul pertikaian besar kerana
isteri dan anak-anaknya Bukan Islam.
Menurut rekod
yang dibentangkan oleh Lembaga Zakat Selangor, keseluruhan harta pusaka Ramoo
a/l Kuppusamy berjumlah lebih RM45,000 diserahkan kepada Baitulmal, manakala
kedudukan dan hak waris Bukan Islam menjadi isu yang rumit.
Kes-kes
seperti di atas menunjukkan bahawa konflik bukan sahaja berlaku selepas
kematian, malah boleh memecahkan hubungan kekeluargaan yang selama ini terjalin
baik. Ahli keluarga Bukan Islam mungkin berasa dikhianati atau tertipu kerana
tidak pernah dimaklumkan tentang implikasi undang-undang dan hukum syarak yang
berkuat kuasa ke atas ahli keluarga yang masuk islam.
Menurut as-Salihin Trustee Berhad, sebuah syarikat
amanah islam yang berdaftar di bawah Akta Syarikat Amanah 1949 dan antara
institusi terawal yang memberi tumpuan kepada perancangan harta secara patuh
syariah di Malaysia, masalah utama ialah ramai orang islam tidak melakukan
perancangan harta sebelum meninggal dunia. Akibatnya, harta menjadi beku,
proses pentadbiran menjadi panjang, dan waris terpaksa berdepan pelbagai
konflik yang boleh dielakkan lebih awal.
Dalam konteks
golongan mualaf, kerumitan menjadi lebih besar kerana mereka sering mempunyai
ibu bapa, adik-beradik, pasangan, atau anak-anak yang masih kekal dalam agama
asal (Bukan Islam). Sistem e-Faraid MAIS menjelaskan bahawa waris Bukan Islam
bukan sahaja tidak boleh menerima pusaka, malah mereka juga tidak dianggap
sebagai waris yang boleh menghalang waris islam lain daripada menerima harta
pusaka tersebut.
Apabila fakta
seperti ini saya kongsikan dengan individu mualaf yang menghubungi saya, mereka
terkejut dan terkebil-kebil kerana tidak pernah diberitahu dan tidak pernah
ambil tahu tentang semua ini selama ini.
Situasi di
Pulau Pinang berkaitan isu pewarisan mualaf juga sama. Mesyuarat Jawatankuasa
Fatwa Negeri Pulau Pinang yang bersidang pada 18-19 Ogos 2020 memutuskan bahawa
perbezaan agama menghalang pewarisan secara faraid.
Oleh sebab
itu, jika seorang mualaf di Pulau Pinang meninggal dunia sedangkan semua ahli
keluarganya Bukan Islam, mereka tidak boleh menerima pusaka melalui saluran
faraid biasa. Dalam keadaan tertentu, harta pusaka boleh berakhir di Baitulmal
selepas urusan pentadbiran selesai.
Namun begitu,
masih ada beberapa “lubang” yang boleh digunakan oleh seorang mualaf semasa
hidup untuk menjaga kebajikan ahli keluarga Bukan Islam. Saya terpaksa
menegaskan kepada individu mualaf yang menghubungi saya bahawa “lubang” itu
hanya boleh dimanfaatkan (dimanipulasi) semasa mereka masih hidup.
Salah satu “lubang”
atau cara paling mudah ialah menerusi hibah
iaitu pemberian harta yang dibuat ketika seseorang masih hidup. Jika
dilaksanakan dengan sempurna mengikut syarat-syarat yang ditetapkan, harta yang
dihibahkan individu mualaf kepada ahli keluarga Bukan Islam tidak lagi menjadi
sebahagian daripada harta pusaka selepas kematiannya.
Oleh itu,
seorang mualaf boleh menghibahkan rumah, wang simpanan, atau aset tertentu
kepada ibu bapa, adik-beradik, atau anak-anak yang Bukan Islam ketika masih
hidup. Ingat: Hibah hanya boleh dilakukan semasa masih hidup.
Perkara ini
turut dihuraikan secara terperinci oleh Abu Nuwairah, graduan Syariah
Islamiyyah dari Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh menerusi portal
Solusi Pusaka.
Sebagaimana
saya nyatakan, ramai mualaf tidak memahami risiko sebenar apabila gagal membuat
perancangan harta. Mereka menyangka keluarga Bukan Islam yang selama ini
menerima nafkah daripadanya akan secara automatik menerima harta selepas
kematian si mualaf itu.
Hakikatnya
tidak begitu. Jika tiada hibah, wasiat, atau perancangan yang sah, keluarga Bukan
Islam kemungkinan besar kehilangan hak ke atas harta yang selama ini dianggap
milik bersama.
Selain hibah,
terdapat juga “lubang” lain iaitu wasiat.
Sistem e-Faraid MAIS turut menjelaskan bahawa seorang muslim (termasuk mualaf) boleh
membuat wasiat kepada orang Bukan Islam. Namun, jumlah yang diwasiatkan
lazimnya tidak boleh melebihi satu per tiga (1/3) daripada keseluruhan harta;
kecuali mendapat persetujuan daripada waris muslim yang berhak.
Lembaga Zakat
Selangor turut mengakui, kesedaran mengenai instrumen—atau apa yang saya sebut
sebagai “lubang”—seperti hibah, wasiat, dan wakaf masih berada pada tahap yang
rendah dalam kalangan masyarakat. Saya pula memberitahu individu mualaf dan
keluarganya yang Bukan Islam bahawa “lubang” inilah sahaja yang mampu membantu
memelihara hak waris islam dan Bukan Islam secara lebih adil serta mengurangkan
pertikaian selepas kematian si mualaf terbabit.
Maka, saya sentiasa
menasihati sesiapa yang bercadang masuk islam supaya terlebih dahulu memahami hakikat
bahawa perubahan agama bukan sekadar melibatkan aspek kepercayaan dan ibadah.
Ia juga membawa implikasi besar terhadap perkahwinan, status keluarga, hak
penjagaan anak, pengurusan jenazah, dan pembahagian harta pusaka.
Sebagai
individu yang mendalami islam—inside out—selama lima puluh tahun,
apa yang saya kongsi bukan bertujuan menakutkan sesiapa, sebaliknya saya mahu
supaya keputusan yang dibuat untuk masuk islam dilakukan dengan ilmu, kefahaman,
dan kesedaran penuh.
Dalam banyak
keadaan, masalah bukan berpunca daripada hukum faraid itu sendiri, sebaliknya susulan
orang Bukan Islam tidak diberi penerangan secukupnya sebelum masuk islam.
Atas sebab
itulah, setiap individu wajar mendapatkan nasihat dan ilmu secara menyeluruh
sebelum meninggalkan agama asal. Dalam soal harta dan wang, perancangan awal yang
dilakukan ketika masih hidup mampu mengelakkan pertikaian, salah faham, dan
penderitaan yang terpaksa ditanggung oleh ahli keluarga Bukan Islam apabila si
mualaf meninggal dunia.
Bacaan seterusnya: Dilema Orang Asli Diperdaya Masuk Islam
[Tulisan ini
bertujuan mendidik umat Bukan Islam. © Uthaya
Sankar SB. Harap maklum bahawa anda meneliti sebarang paparan di
mana-mana blog dan media sosial kendalian Uthaya Sankar SB atas pilihan sendiri.]