Lima Keistimewaan—“Susu Pokok Getah”

Cerpen “Susu Pokok Getah” karya M. Mahendran dalam antologi Caritra (2026) memperlihatkan satu sisi penting Sastera Kebangsaan iaitu pengalaman sejarah masyarakat India di Malaysia boleh menjadi bahan sastera yang hidup apabila sejarah itu dipertemukan dengan hubungan antara generasi.

Cerpen ini tidak sekadar menyebut tentang warisan dan sejarah kaum India, malah cuba memperlihatkan persoalan yang lebih besar tentang ingatan, identiti, dan usaha memindahkan pengetahuan daripada satu generasi kepada generasi berikutnya. Berikut lima keistimewaan yang wajar diperkatakan apabila selesai membaca cerpen ini.

Pertama, keistimewaan cerpen ini ialah penggunaan pokok getah sebagai lambang sejarah masyarakat India di Malaysia. Pokok getah bukan sekadar tumbuhan yang mengeluarkan susu getah. Dalam ingatan watak taatha, barisan pokok getah di Ladang Batu Lapan menjadi pintu untuk mengingati tempat kelahiran dan kehidupan generasi terdahulu. Gambaran pokok yang ditoreh, titisan susu getah, dan mangkuk kecil yang terikat pada batang pokok memberikan unsur visual yang kuat.

Kedua, cerpen ini menarik kerana sejarah disampaikan melalui hubungan watak datuk dengan cucu. Sejarah tidak hadir sebagai kuliah dalam buku teks, sebaliknya melalui perbualan di taman permainan. Watak Gayathri (cucu) bertanya tentang “susu” pokok getah, lalu persoalan kecil seorang kanak-kanak membuka ruang kepada taatha (datuk) untuk menceritakan asal usul dan pengalaman masyarakat India.

Teknik ini menjadikan sejarah berubah menjadi kisah yang bersifat peribadi. Namun pada masa sama, wujud juga jurang antara generasi apabila minat taatha terhadap sejarah tidak semestinya dikongsi oleh cucunya.

Ketiga, cerpen “Susu Pokok Getah” mempunyai nilai dari segi penggambaran identiti kaum India yang tidak dipisahkan daripada identiti kebangsaan (Bangsa Malaysia). Dialog tentang asal usul kaum India memperlihatkan bahawa watak taatha mengakui dirinya sebagai orang Malaysia walaupun mempunyai nenek moyang dari India.

Penjelasan tentang perdagangan, penyebaran agama, pengaruh bahasa Sanskrit dan Tamil, serta kedatangan orang India pada zaman penjajahan British memperlihatkan usaha watak taatha memahami identitinya sebagai sebahagian daripada keturunan yang mempunyai sejarah panjang.

Keempat, cerpen ini mempunyai nilai dokumentasi sejarah yang kuat kerana menyentuh perihal sumbangan masyarakat India dalam pembentukan ekonomi dan kehidupan Malaya (Tanah, Melayu, Malaysia). Pekerja Tamil dan Telugu disebut dalam konteks pekerjaan di ladang getah, pembinaan jalan kereta api, jalan raya dan pelabuhan.

Pada masa sama, Mahendran sekalu pengarang tidak mengehadkan masyarakat India kepada kelompok buruh semata-mata kerana turut menyebut tentang kerani, guru, peniaga, penjaja, polis, askar, dan pengawal serta pendeta Hindu. Kepelbagaian ini penting kerana sejarah sebuah masyarakat tidak wajar dibina daripada satu gambaran sempit semata-mata.

Kelima, kekuatan cerpen ini terletak juga pada persoalan pewarisan memori dan kebimbangan terhadap terputusnya hubungan generasi dengan sejarah. Taatha begitu bersungguh-sungguh mahu cucunya (Gayathri) mengetahui asal usul, sedangkan Gayathri lebih tertarik kepada gelongsor, permainan, dan dunia YouTube.

Konflik kecil ini sebenarnya menyimpan persoalan besar iaitu apakah yang akan berlaku apabila generasi baharu tidak lagi mengenali sejarah keluarganya? Pengalaman watak taatha sendiri belajar bahasa Melayu melalui surat khabar dan pergaulan dengan rakan-rakan kaum Melayu turut memperlihatkan proses integrasi yang berlaku dalam pengalaman hidup masyarakat pelbagai kaum di Malaysia.

Sebagai karya Sastera Kebangsaan yang dihasilkan oleh penulis kaum India berpengalaman, cerpen “Susu Pokok Getah” mempunyai keunikan kerana berjaya membawa sejarah, budaya, dan pengalaman masyarakat India ke dalam ruang pengalaman Malaysia yang lebih luas.

Apa yang lebih menarik, Mahendran memilih suatu topik yang sederhana sebagai pintu masuk ke dalam topik besar, iaitu bermula dengan kisah pokok getah dan susu yang menitis dari batangnya. Daripada titisan itulah muncul sejarah manusia, penghijrahan, pekerjaan, bahasa, identiti, dan ingatan.

Dan mungkin di situlah letaknya persoalan paling penting yang dibawa olehcerpen ini: Sejarah yang tidak diceritakan akan menjadi seperti susu getah yang kering pada mangkuk, lalu hilang tanpa sempat diketahui oleh generasi selepasnya.

[Uthaya Sankar SB seorang penulis, pengkaji, dan pengasas Pertubuhan Sasterawan Kaum India (Kavyan). Beliau juga penyunting dan penyelenggara antologi Caritra (2026).]